Dus toch...

de Gaulle.

Dit kreeg ik gisteren binnen: "Frankrijk is een prachtig land, alleen jammer dat er zoveel Fransen wonen." Dat zou de Gaulle, volgens W.L. Brugsma in 'Verzoening maakt vrij' (HP/de Tijd, 16-05-1997), gezegd hebben. Waar en wanneer weet ik nog niet, maar dit is vast een enorme stap voorwaarts.
Met dank aan Monique, die zich een engel betoonde en het hier vond.

de Gaulle Allées te Mirande

ps
Ik heb hier 'Frans met de Fransen' in de kast staan, van H.L. Wesseling, en dat heb ik ook gelezen, maar alweer even geleden, want ik was vergeten dat hij al op de eerste bladzijde ook Jorritsma noemt, en dan verwijst naar de Gaulle, "die zelf vaak verzucht heeft: 'Ah! que la France serait belle sans les Français.'" Met een keurige noot naar het boek 'En écoutant de Gaulle' van Claude Guy uit 1996.

jammer

Je hebt die vreselijke uitdrukking over Frankrijk. Ik zal 'm opschrijven, maar dat is dus niet omdat ik het ermee eens ben: 'Een mooi land, jammer dat er Fransen wonen'. Ik kwam de uitdrukking weer tegen in het boek 'Het gedroomde paradijs' dat, inderdaad, over Frankrijk gaat. Daar wordt hij toegeschreven aan de VVD-politica Annemarie Jorritsma. Jorritsma?! Ik begon meteen te twijfelen aan het niveau van het boek, en ik was pas op de vierde pagina.

Ik dacht dat de uitdrukking oorspronkelijk van Annie M.G. Schmidt kwam en ging op zoek naar bewijzen, maar vond die helaas - vooralsnog - niet. Ik leerde wel dat Annie M.G. tussen 1972 en 1981 in Frankrijk woonde (Grasse), en las meerdere malen haar beroemdste opmerking, namelijk dat de Nederlandse roman een langzame coïtus is, maar daar was ik niet mee bezig. De zoekopdracht met Frankrijk, Fransen en jammer bracht me op allerlei sites waar het bewuste citaat vooral werd gebruikt in reacties, opvallend vaak omringd door taalfouten, waarvan ik 'die kudt-Fransen' de interessantste vond. Slechts één keer werd het citaat nogmaals aan Jorritsma toegeschreven, verder stond er hooguit 'men zegt wel dat'.

Nu heb ik ook gehoord dat de Gaulle dit over zijn eigen land gezegd zou hebben. Wat er tegen pleit, is dat ik deze opmerking nooit in het Frans, Engels of andere taal heb gehoord, terwijl de Gaulle hier toch regelmatig aangehaald wordt. (Mijn favoriet: "Comment voulez-vous gouverner un pays où il existe 258 variétés de fromage?"). Toch ben ik nog zeker zo'n 100 citaten van de Gaulle langsgegaan (de Gaulle, de Cruijff van Frankrijk?). Daar zaten hele mooie bij, maar niet deze.

Is er iemand die weet wie deze zin voor het eerst gebezigd heeft? 

duivenmest

Her en der in het zuidwesten van Frankrijk staan huisjes die een beetje aan dat van Baba Jaga doen denken. Baba Jaga is een Russische heks die in een hut op pootjes woont. Die hut kan vrij makkelijk van plaats veranderen, iets wat de Franse gebouwtjes - ook al hebben ze ook pootjes - niet kunnen. Ze staan soms al honderden jaren op dezelfde plek.

Pigeonniers heten ze. Duiventil, vertaalt van Dale, en het kan ook nog zolderwoning of engelenbak betekenen. Ik heb pas onlangs ontdekt waarom ze ooit in zulke grote getale gebouwd zijn; ik dacht altijd dat het gewoon een enigszins frivool duivenonderdak was.

De duiven hadden er inderdaad een mooi onderdak, één- of tweehoog, maar doordat ze tegelijkertijd de benedenboel onderpoepten, zorgden ze tevens voor de productie van stikstofrijke mest, die colombine werd genoemd.  Handig vind ik dat, zo'n duivenstal. Multifunctioneel en nog mooi ook.

Hij stond op pootjes, zodat roofdieren niet makkelijk binnen konden dringen. De eigenaren konden er natuurlijk wel in. Dat die regelmatig een duifje opaten spreekt voor zich.

Met de opkomst van allerlei kunstmesten raakten de pigeonniers in verval. Tegenwoordig worden ze met diverse subsidies weer opgeknapt.
Maar ze kunnen nog steeds niet lopen.

Postzegel

Bij het postkantoor kreeg ik in plaats van de saaie rode postzegel (bedoeld voor binnenlands postverkeer) een grote witte met een bebaarde man. 1509 Etienne Dolet 1546 stond eronder. Met zijn grijze volle baard had ik hem ouder geschat dan 37, maar voor een 16e eeuwer zag hij er waarschijnlijk normaal uit.

Aangezien ik nooit van Etienne Dolet gehoord had, vroeg ik aan de dame achter de balie wie dit mocht zijn. Als je het tot postzegel hebt gebracht, wil ik ook wel weten waarom
‘Ik ken een hoop Etienne Doletstraten, maar wie het was, geen idee,’ antwoordde ze monter. Ook haar collega wist het niet. En de meneer die op de achtergrond altijd met onduidelijke maar vast belangrijke dingen bezig is, kon het ons ook niet vertellen.
‘Zo ziet u maar, zelfs onze leidinggevende is inculte,’ zei de baliedame toen de leidinggevende cultuurbarbaar buiten gehoorsafstand was.

Ik raadpleegde mijn kinderen. Die moeten regelmatig klassieke werken lezen en zijn bovendien nog jong genoeg om dingen te onthouden. Ook zij wisten het niet.
Internet dus. Etienne Dolet: 130.000 hits.
Schrijver, dichter, humanist, drukker. Opvliegend type. Op 3 augustus 1546 samen met zijn boeken op de brandstapel van place Maubert beland. Dat was hét Parijse plein voor drukker-brandstapels: er werden er daar in 1546 nog drie verbrand. Het vergrijp van Dolet was atheïsme of, volgens anderen, dat hij de denkbeelden van Maarten Luther aanhing.
De 21e eeuw heeft zo zijn voordelen. Atheïsme leidt niet meer tot de brandstapel.
Ook niet tot postzegelschap trouwens.

Camus

Vandaag is het precies 50 jaar geleden dat Albert Camus om het leven kwam bij een auto-ongeluk, 46 jaar oud. Bij radio France Inter staat hij de hele dag centraal. Ik hoor een meneer zo enthousiast over hem vertellen dat ik mijn dikke Camus uit de boekenkast haal. Een prachtige uitgave van de Bibliothèque de la Pléiade, 2088 pagina's en toch slechts 5 centimeter dik. Een afscheidskado van een vriendje lang geleden en sinds dat afscheid niet meer geopend. Het is alleen bij diverse verhuizingen afgestoft en aangezien de laatste verhuizing al weer even geleden is, zitten er grote pluizen op. Ik neem me voor te beginnen met L'étranger dat ik voor het eerst én het laatst gelezen heb voor mijn eindexamen Frans en dat was in 1980. Ik zou me graag intellectueler voordoen, maar het is niet anders.

Een paar maanden geleden heeft Sarkozy voorgesteld om Camus bij te zetten in het Panthéon. Hem te "panthéoniseren", het ultieme eerbetoon voor een Grand Homme de la Nation française (de enige vrouw in het Panthéon is overigens Marie Curie). Daar kwam nogal wat kritiek op. Niet vanwege Camus' werk, maar omdat hij politiek niet op dezelfde lijn zou hebben gezeten als Sarkozy. Olivier Todd, "de" biograaf van Camus, bracht daar tegenin dat Camus werk nooit vergeten mocht worden. Of die kans groter is als iemand toevallig niet in het Panthéon ligt betwijfel ik, maar ik bleek net al een cultuurbarbaar dus wie ben ik. Ik vind het gewoon raar om iemand 50 jaar na zijn dood op te graven om ergens anders neer te zetten, maar daar hoor ik niemand over.
Overigens heeft de familie nog geen toestemming gegeven voor een eventuele verplaatsing.

vrijheidsboom

Dochter spreekt in Mirande – waar haar collège staat - wel eens af bij de Arbre de la Liberté. Het is een gigantische eik, met een bank eromheen. Ik vond het een mooie naam, en een mooie boom.
Onlangs las ik dat er na de Franse revolutie ontzettend veel vrijheidsbomen zijn neergezet. Eerst gebeurde dat spontaan, vervolgens werd het vastgelegd in een speciaal decreet van de 3e pluviose jaar II, dat wil zeggen op 23 januari 1794. Na de revolutie was er namelijk ook een nieuwe kalender bedacht, waarbij de maanden verwezen naar het overheersende weertype of een ander seizoenskenmerk. Zo waren er de brumaire, nivôse en ventôse (respectievelijk de mist-, sneeuw- en windmaand), en bijvoorbeeld de fructidor of fruitmaand. Mooie namen, maar in internationale contacten misschien niet zo handig. Napoleon heeft met een decreet van de 22e fructidor jaar XIII (ofwel 9 septembre 1805) de Gregoriaanse kalender heringevoerd.
Bomen zijn wat minder eenvoudig af te schaffen, maar er zijn er wel een hoop omgezaagd of vergiftigd door de contra-revolutionairen, die daarmee de doodstraf riskeerden. In de 19e eeuw wisselden planten en omhakken elkaar af, afhankelijk van wie de macht in handen had. Inmiddels zijn er nog maar weinig echte vrijheidsbomen over. Die in Mirande is zo’n echte, de mairie heeft het me net telefonisch bevestigd.

PS De foto is gemaakt op de 22e brumaire (de 12e november dus).