Pinksterbloem

Ik heb misschien de indruk gewekt weinig van bloemen en planten te weten. Dat klopt ook wel, in ieder geval zo ver het gekweekte planten betreft. Maar als kind kende ik veel wilde bloemen bij naam. Ik droogde ze zelfs soms, enigszins in het geniep want ik kende niemand anders van mijn leeftijd die dat deed en ik voelde me zonder dat al een buitenbeentje.Waarschijnlijk onterecht, maar zo gaat dat soms.
Zonder enige directe aanleiding komen die bloemennamen soms terug, al heb ik al vele jaren niet meer in mijn wildeplantenboekje gekeken. Tormentil, denk ik dan zomaar. Of: look zonder look. Knoopkruid. Jacobs kruiskruid. Afijn, zo kan ik nog wel even doorgaan.

Dit weekend - ik wandelde voor de verandering op een heel andere plek - schoot me opeens de naam longkruid te binnen, toen ik naar bijgaand plantje stond te kijken. Ik was verbaasd dat ik naam en bloem correct met elkaar in verband wist te brengen (ik heb het daarna middels google gecheckt, dus doe geen moeite).

Ondertussen bloeit overal de pinksterbloem overvloedig. Zelfs in Nederland doet-ie dat voor pinksteren, maar hier al helemaal. Het duurt nog een maand voor het Pasen is.
Terwijl het opeens lente, bijna zomer was en het weer veel te mooi om meer dan strikt noodzakelijk aan een computer te zitten, haalde ik onkruid weg in Barcugnan, en maaide een deel van het gras. Maar de pinksterbloemen bij de vijgenboom wegvagen, dat kon ik niet over mijn hart verkrijgen.

Alles wat groeit en bloeit, deel II

Van twee kanten bereikte me de goede naam van de mysterieuze plant van 2 maart: het is de helleborus orientalis, ook wel lenteroos genoemd. Wat dat betreft zat ik toch een béétje in de buurt, met dat lente-verhaal. De verzamelnaam voor Helleborus is in het Nederlands nieskruid. Er is hier wat meer over te vinden.
"Door de Grieken werd het wortelpoeder [gemalen wortel van het nieskruid] gebruikt bij krankzinnigheid en aanvallen van epilepsie," schrijft wikipedia bijvoorbeeld. "Laxeermiddelen bevatten nog wel eens bestanddelen van de wortel van het nieskruid. [Geconstipeerden, opgepast!] Alexander de Grote is mogelijk overleden aan een overdosis nieskruid. Zekerheid is er niet, maar men speculeert al eeuwen over zijn eventuele overmatig gebruik van nieskruid."
Rest de vraag waarom hij dit kruid overmatig gebruikte, maar daar verzin ik zelf wel wat op.

Verder nog een fantastische reactie op de oorsprong van "alles wat groeit en bloeit" (etc.) die ik, met toestemming van de schrijver, die normaal gesproken vooral bijdragen levert als fotograaf, grotendeels overneem:

"Het is een uitspraak van dr. Foppe I. Brouwer (bioloog) , die in het grijze verleden op zaterdagochtend denk ik, in een radioprogramma een column had over de natuur. Hij besloot dat praatje altijd met die zin. [...] Het zit allemaal in mijn hoofd, ik wist al jaren niet wat ik moest met die kennis. Maar nu heeft het dus toch zijn nut." 

Precies. Lang leve de interactie!

Alles wat groeit en bloeit en ons steeds weer boeit,

en waarvan ik de naam niet weet. Ik weet geen zinnetje dat rijmt op de titel van deze post; volgens mij een zin uit, of zelfs de titel van een ouderwets tuinboek. Uit dezelfde tijd als 'Wat vliegt daar?' zou ik zeggen, maar misschien vergis ik me en is het gewoon een spreuk.  

Afijn. De vraag is: wat bloeit hier? Het doet me denken aan een anemoon. Het kwam langzaam op in mijn tuintje in Mirande, en staat nu in volle bloei, als een originelere aankondiging van de lente - origineler dan de narcis bedoel ik.
Een winteranemoon, probeerde ik op google, maar dat geeft andere plaatjes.
Van de zomer heb ik het niet gezien, dus het is een terugkerend, maar een deel van het jaar verstopt zijnd iets.Wie het weet, mag het zeggen.

O ja, dat brengt me op die caféfoto met Olympische ringen: dat was het dorpje Capvern, dans les Hautes Pyrénées.

een goed tomatenjaar

Even dacht ik dat het was omdat ik zo vreselijk leuk en aardig ben, maar toen ik voor de vijfde keer binnen enkele dagen een zak tomaten kreeg aangeboden en bovendien de wanhopige blik in de ogen van de schenker zag, begreep ik dat het een te goed tomatenjaar was. Aan mijn eigen plantjes had ik dat niet gemerkt.

De foto is echt van vandaag; tot op heden heb ik vier tomaten geoogst.

Zo kun je tijdens een kort moment van tomaten-in-ontvangst-nemen een hoop te verwerken krijgen: je kunt geen tomaten kweken zoals andere mensen dat kunnen, en je bent niet vreselijk leuk en aardig, maar gewoon een tomatendumppersoon.
Nu moet ik al die gul geschonken tomaten ook nog gaan inmaken.

fruitkunde

Ik heb sinds enige tijd het vruchtgebruik van een brugnonier ofwel een prunus persica var. nucipersica. Dat is een fruitboom en er hangen brugnons in. Brugnons lijken sterk op nectarines maar zijn dat niet, zo is mij verteld. Een nectarine, bevestigt wikipedia, is "une pêche à peau lisse et à noyau libre et le brugnon est une pêche à peau lisse et à noyau adhérent." Het gaat dus om het verschil tussen een vrije, en een vaste pit.

Voor mij was de nectarine zo'n 20 jaar geleden volledig nieuw. Van de brugnon had ik tot vorige maand nog nooit gehoord. Van Dale wel: "bloedperzik (lijkt op nectarine)" schrijft-ie. Het schijnt dat beide al in de oudheid gegeten werden. In de 19e eeuw zijn ze ze serieuzer gaan kweken, een en ander met behulp van de pruim. Ik lig qua fruitkennis dus nogal achter. 

vlierbloesemgeur

Ik heb ooit vlierbloesemsiroop gemaakt en in mijn herinnering was dat erg lekker, stukken lekkerder dan de vlierbloesemwijn waarvan ik ook een recept had. Ik geloof trouwens dat ze dat drankje nogal overdreven vlierbloesemchampagne noemden.

Vorig jaar heb ik eindelijk weer eens vlierbloesemsiroop gemaakt - ik was het recept jarenlang kwijt -, en onlangs heb ik die bijna in zijn geheel weggegooid omdat niemand het lekker vond. Ikzelf eigenlijk ook niet. Ik weet niet of het een ander recept was, of dat het aan mijn herinnering ligt. Vlierbloesem ruikt wel nog altijd heerlijk, zodat ik een betere oplossing gevonden heb: een stoel vlakbij de vlier zetten en daar dan een glaasje water drinken.

De Grote Grasmaaiersamenzwering

Eén van onze parttime dorpsbewoners komt oorspronkelijk uit Australië. Vorig jaar liet hij vol trots zijn grasmaaier zien, die hij speciaal met wat ander onmisbaar huisraad uit Australië had laten verschepen. We waren verbaasd: zo'n oud zwaar ding helemaal over laten komen uit Australië... In Europa hebben we toch ook grasmaaiers.Inmiddels begrijp ik Jacks geste beter.

Er zijn veel grasmaaiers op de wereld. Hele verschillende ook. Groene, rode en oranje bijvoorbeeld, dingen waar je op kunt zitten of waar je juist achteraan loopt, dingen met een snoer eraan of een tankje erop. Eén ding hebben ze allemaal gemeen: ze gaan altijd kapot. Minstens één keer per seizoen - terwijl het grasmaaiseizoen vrij kort is -, vaak ook twee keer. Daarom heb ik een enorme hekel aan grasmaaiers, grasmaaien, en aan grasmaaimachineverkopers, grasmaaimachinereparateurs en grasmaaimachinefabrikanten.

Het is één grote samenzwering die er op gericht is zoveel mogelijk grasmaaiers te verkopen. Grasmaaiers met overbodige veiligheidssystemen en onvindbare schroeven, bouten en moeren om het zelf sleutelen zo moeilijk mogelijk te maken, grasmaaiers met steeds meer toeters en bellen die steeds meer geld kosten en ondertussen het enige ding waarvoor ze gemaakt zijn (voor alle duidelijkheid: dat is grasmaaien) niet kunnen.

Jack z'n maaier is van vòòr de Grote Grasmaaiersamenzwering. Gisteren mocht ik hem lenen. Toen was grasmaaien een héél klein beetje leuk.

lelietjes van geluk

Vandaag is het in Nederland feest, en morgen hier want 1 mei is een officiële feest- en ook vrije dag, behalve dat het dit jaar op een zaterdag valt en dan komt er geen extra vrije dag voor in de plaats. Dit tot verdriet van mijn nageslacht.

Op de 1e mei schenkt men elkaar lelietjes-van-dalen. Ze worden al enige tijd overal verkocht. Ik geloof dat 80 of misschien ook wel 90% van die lelietjes (muguet overigens, op zijn Frans) in de regio Nantes wordt gekweekt (of verbouw je plantjes?). Dit jaar zijn ze door de koude winter wat duurder, maar toch niet meer dan twee euro voor een takje of twee. Als je er een potje omheen wil betaal je een hoop meer, zoals op bijgaande foto wellicht te zien is.

Ik vroeg me al lang af wat die lelietjes met de Dag van de arbeid te maken hadden en het antwoord blijkt: niets. Het is een veel oudere traditie, uit 1561 maar liefst, geïntroduceerd door koning Karel de 10e, die dat jaar alle dames van het hof van die bloemekes schonk. Het belooft je het hele jaar geluk te brengen, tot de volgende 1 mei.
Zou dat ook gelden als je ze zelf koopt?

erwtensoep

Ik ben natuurlijk genoeg opgevoed om te weten dat eieren van de kip komen en melk van de koe, dat koeien niet paars zijn en spinazie niet aan bomen groeit.
Maar ik moet bekennen dat ik nooit bedacht had dat erwtensoep niet per se uit blik komt.

Ik kwam er ooit toevallig achter, toen ik gedroogde erwten had gepakt terwijl ik linzen moest hebben voor een recept uit de noord-Afrikaanse keuken. (Ik ben geen keukenprinses, maar probeer wel eens iets nieuws, met wisselend succes.) Al gauw rook het absoluut niet naar de warme sferen van de Magreb, maar naar de ouderlijke keuken op een winterse dag. Lekker was het uiteindelijk wel.

Sindsdien maak ik op koude dagen als deze zelf erwtensoep, die uren op de kachel staat te pruttelen. Het is werkelijk kinderlijk eenvoudig. Dat is dan weer het fijne van een zekere naïefheid: je kunt ontzettend blij zijn met een behoorlijk voor de handliggende ontdekking.


Volledigheidshalve: men neme een pond gedroogde erwten, bij voorkeur even laten wellen (ook mooi: wellen), uitje fruiten, desgewenst lepeltje sambal erbij voor de pittigheid en omdat het dan zo lekker ruikt in de keuken, ook desgewenst stukjes winterwortel en aardappel toevoegen, een liter water erbij en een enkel bouillonblokje, en dat alles gewoon een hele tijd laten pruttelen. En als de lepel wel erg goed rechtop blijft staan in het geheel, gewoon nog een scheut water erbij gooien. Eventueel soldaatjes erbij bakken. Dat deed mijn moeder wel zelf (waarschijnlijk bestonden de zakjes croutons toen nog niet). Aan worst doe ik niet, maar dat kan er voor de liefhebber ook nog bij.

vrijheidsboom

Dochter spreekt in Mirande – waar haar collège staat - wel eens af bij de Arbre de la Liberté. Het is een gigantische eik, met een bank eromheen. Ik vond het een mooie naam, en een mooie boom.
Onlangs las ik dat er na de Franse revolutie ontzettend veel vrijheidsbomen zijn neergezet. Eerst gebeurde dat spontaan, vervolgens werd het vastgelegd in een speciaal decreet van de 3e pluviose jaar II, dat wil zeggen op 23 januari 1794. Na de revolutie was er namelijk ook een nieuwe kalender bedacht, waarbij de maanden verwezen naar het overheersende weertype of een ander seizoenskenmerk. Zo waren er de brumaire, nivôse en ventôse (respectievelijk de mist-, sneeuw- en windmaand), en bijvoorbeeld de fructidor of fruitmaand. Mooie namen, maar in internationale contacten misschien niet zo handig. Napoleon heeft met een decreet van de 22e fructidor jaar XIII (ofwel 9 septembre 1805) de Gregoriaanse kalender heringevoerd.
Bomen zijn wat minder eenvoudig af te schaffen, maar er zijn er wel een hoop omgezaagd of vergiftigd door de contra-revolutionairen, die daarmee de doodstraf riskeerden. In de 19e eeuw wisselden planten en omhakken elkaar af, afhankelijk van wie de macht in handen had. Inmiddels zijn er nog maar weinig echte vrijheidsbomen over. Die in Mirande is zo’n echte, de mairie heeft het me net telefonisch bevestigd.

PS De foto is gemaakt op de 22e brumaire (de 12e november dus).

zielen

Gisteren was het Allerheiligen ofwel Toussaint, vandaag is het Allerzielen. Ziel is âme in het Frans, maar de dag heet fête des morts en niet tousâme of zoiets.
Jour des morts zeggen ze ook, en jour des défunts, maar ik geef de voorkeur aan het feest van de doden. Dat geeft tenminste eens een vrolijk tintje aan de dood.
De begraafplaatsen zien er deze dagen ook zo vrolijk uit met al die bloemen op de graven. Allemaal chrysanten en asters (waartussen ik het verschil overigens niet goed weet); herfstbloemen in ieder geval die lekker lang goed blijven. Ik spreek uit ervaring, want in Nederland kreeg ik ze altijd op mijn verjaardag – ook in november – en die bossen gingen weken mee. Ik associeer asters nog steeds met feest, maar de fransman associeert ze met de dood, vandaar dat ik hier nog nooit zo’n bos kado heb gekregen, al zijn ze in deze tijd van het jaar overal te koop.

In Nederland bezocht ik het graf van enkele dierbaren op hun geboorte- of sterftedag, maar nooit op Allerzielen. Dat is bij mijn weten ook geen Nederlandse gewoonte en dat is jammer. Met zijn allen op de begraafplaats, voor verschillende zielen maar hetzelfde feestje, geeft het bijna iets gezelligs. Dood en droefenis gemengd met vrolijk en gezellig; ik vind dat wel wat. Je kunt natuurlijk zeggen dat het lekker makkelijk is je er met één dag per jaar en een bosje chrysanten vanaf te maken, net zoals mensen zich afvragen waarom je moeders alleen met moederdag zou mogen verwennen, of waarom het alleen met kerstmis vrede op aarde moet zijn. Het antwoord lijkt me in dit geval simpel: het kan welliswaar altijd beter, maar ook stukken slechter.

vijgen (3)

Nu is het hek van de dam.
Eerst is er die ingezonden brief in Le Monde Magazine van deze week, waarin een lezeres schrijft dat de vijg een bisexuele vrucht is, aangezien hij (zij?) in opengesneden vorm een sensualité en volupté féminine heeft. Zo mooi kan ik het niet zeggen, zeker niet in het Frans. De dame citeert dan ook nog Alan Bates die in de film Women in Love, uit 1970, de vijg smeuig bespreekt. Dergelijke eruditie heb ik ook niet.

Op de website waar je pausballenjam kunt bestellen (www.drogue-douce.com) staan wat vijg-gelieerde uitdrukkingen. Sécher les figues bijvoorbeeld: zijn vijgen drogen, ofwel op zijn liefje wachten, of Avoir les figues hautes: de vijgen hoog hebben zitten, dat wil zeggen: teveel pretenties hebben.

In de Nederlandse van Dale – de 11e druk uit 1984 heb ik hier - vond ik als 5e betekenis van vijg ‘vrouw. schaamdeel’. Daar gaat je sensualiteit. Toen ik in de Franse van Dale keek vond ik de uitdrukking Pour les couilles du pape. Dat had niks meer met die jam te maken, maar betekent “voor de kat zijn kut”. Ja, zo staat het in die van Dale, ik citeer slechts.

Een ding is me nu in ieder geval duidelijk: dat Adam en Eva hun kostbare delen met vijgenbladeren bedekt zouden hebben bij hun vlucht uit het Paradijs is absoluut géén toeval.

Vijgen (2)

In de vorige vijgenbijdrage weerhield enige preutsheid mij ervan te melden waaraan de vijg me doet denken. Maar onlangs begreep ik uit Le Monde Magazine dat dit een heel normale associatie is. Le Monde citeert weer het pauselijk paleis, dus wat zou ik me inhouden?

Het zit zo: ooit zou er enigszins per ongeluk een vrouwelijke paus gekozen zijn. Zoiets wilde men niet nog een keer (je vraagt je af waarom eigenlijk, maar daar gaat het nu niet om) en omdat men vond dat aanstaand Paus Clemens V er wat vrouwelijk uitzag werd hij voor zijn indiensttreding op een troon-met-gat gezet. Een kardinaal mocht onderlangs tasten of de paus alles had wat een man hoort te hebben, en meldde: “Duas habet et bene pendantes”.
Vrij vertaald: het zijn er twee en ze hangen er mooi bij. In Avignon, waar dit verhaal zich afspeelt, werd eraan toegevoegd: als vijgen.

En zo ontstond de Confiture de couilles du pape. En dat is weer te vertalen als pauselijke klotejam, pauselijke ballenjam of gewoon pausballenjam.

Vorige week heb ik er nog wat potjes van gemaakt. Lekker hoor.

vijgen

De rapen zijn gaar. Herstel, de vijgen zijn rijp. Aan het begin van het seizoen vind ik ze heerlijk. Ik voel me rijk en vreselijk gezond als ik bij wijze van ontbijt her en der een vijg pluk terwijl ik met de honden wandel.
Na een tijdje wordt het me wat veel. Wat saai ook. Maar dit jaar viel het begin van het seizoen vroeg; ik was toen nog niet terug uit Rusland. Ik geniet nu dus van het eind van het vijgenseizoen en verzin zelfs nieuwe recepten. Bleekselderij met vijg en geitenkaas, of een vijgen-honing clafoutis bijvoorbeeld. Aanraders.

Opgepast

Pas op: bomen! "Alsof het gevaarlijke wezens zijn die plotsklaps de straat oversteken," schreef ik in 2002 in 'Frankrijk'. De borden staan er nog steeds. Ik had er alleen nog nooit een foto van gemaakt.
Overigens ook nog geen overstekende boom voor mijn auto gehad.

koolzaad

De velden voor ons huis werden tot vorig jaar bewerkt door onze buurmannen Robert en Emilien. Elk jaar plantten de broers mais.
Ik heb het niet zo op mais. Ten eerste heeft het behoorlijk veel water nodig, en er is hier helemaal niet zo veel water dus zie ik elke zomer met lede ogen aan hoe sproeiers kostbaar water over de akkers laten vloeien. Ten tweede groeit mais hard. Ergens eind juni is het al hoger dan een doorsnee volwassene. De kinderen vonden het leuk om er verstoppertje tussen te spelen, maar voor je uitzicht is het niet best. En ten derde zie ik gewoon het liefst uitgestrekte wijngaarden.

Nu zijn de broers met pensioen en doet een nicht de boerderij. En staat er opeens tarwe op het veld links, en koolzaad op het veld recht voor ons. Of koolzaad goed of slecht is voor de grond weet ik niet, maar mooi is het wel. In het voorjaar lijkt het of de bekoolzade velden licht geven. Nu zijn ze uitgebloeid en, al geven ze geen licht meer, ze blijven prettig om naar en vooral ook óver te kijken.

In het Frans heet koolzaad colza. Komt uit het Nederlands. Eerst, in de 17e eeuw, gingen ze het in Picardie colzat noemen. Het gewas werd vooral in Vlaanderen en de noordelijke Nederlanden verbouwd, vandaar. En een eeuw later was het colza geworden. Er bestaan niet zoveel Nederlandse woorden in het Frans, en ik vind het altijd aardig zo’n woord aan te treffen. Vooral als het er een beetje exotisch uit is gaan zien.

mimosa

Onze mimosa staat in bloei. In de Provence wordt mimosa vaak al tegen de kerst verkocht, maar hier duurt het wat langer. Gek genoeg staat er een meter 500 verderop ook een mimosa, die de onze altijd een week of twee voor is. Geen idee hoe dat komt.
Terwijl ik naar onze mimosa kijk, herinner ik me opeens dat je op de 8e maart (Internationale Vrouwendag, zoals iedereen weet) in de voormalige Sovjet Unie overal bosjes mimosa kon kopen. Dat schijnt tegenwoordig minder te zijn.

De 8e maart is in het huidige Rusand nog steeds een officiele feest- en vrije dag. Als vrouw wordt je te pas en te onpas gefeliciteerd en aan het eind van de dag zijn een hoop mannen, en sommige vrouwen, dronken. Maar dat gebeurt ook wel op andere dagen van het jaar.
Ik was de vrouwendag niet vergeten, maar die bosjes mimosa wel. Vreemd dat die bosjes toch al die tijd ergens in mijn hoofd opgeslagen hebben gelegen. Waarom ze vandaag opeens weer tevoorschijnkwamen - wederom heb ik geen idee.