woordstrijd

Onlangs vond het XYZ-festival weer plaats, het festival waar elk jaar mooie nieuwe woorden (uit-)gevonden worden. Ik schreef er vorig jaar al over, toen phonard de winnaar was. De winnaar van dit jaar is het woord attachiant. Dat is iets lastiger uit te leggen dan een phonard (vervelende mobiele beller). Attachiant komt van attachant (innemend, lief) en chiant (strontvervelend). Iemand die attachiant is, is dus tegelijk lief en strontvervelend ofwel (zo luidde de uitleg in de krant): een vervelend iemand waar je toch niet zonder kunt.
Ik zag daar niet meteen een persoon bij, maar moest eerlijk gezegd wel meteen aan hond Bella denken. Ook de katten kunnen behoorlijk attachiant zijn als ze luid spinnend op mijn toetsenbord gaan liggen.
Hoe je het moet vertalen is een tweede. Ik dacht aan een combinatie van vervelend + vertederend (vervederend? vertedend?), maar dierblaar geeft het dubbele gevoel misschien beter weer.

Op de dag dat ik over deze woordwinnaar las, las ik toevallig ook over de woord van het jaar wedstrijd van van Dale in Nederland. Het grote verschil is, dat je bij XYZ woorden uitvindt, terwijl de Nederlandse wedstrijd alle nieuwe woorden - die dus al uitgevonden zijn - inventariseert. Een cultuurverschil in taalomgang.
Terwijl je bij de van Dalewedstrijd nog t/m 19 december kunt stemmen, is ondertussen (door wie en waar is me niet duidelijk) elders al het mooiste nieuwe woord van 2011 verkozen: wildbreien.
Binnenkort moet daar ook een Frans woord voor komen, want het wordt hier in Mirande tijd voor een beetje guerilla-, graffiti- ofwel urban knitting. Aangezien de Amerikanen - de uitvinders van het fenomeen - het ook hebben over knittivism, denk ik aan tricotisme.  Ik heb de breinaalden al tevoorschijn getrokken.

De veelzeggendheid van een klein woordje

Die scheelt maar een letter met de, maar er is veel meer over te vertellen. Kijk maar in een willekeurig woordenboek. De, dat is een regel of twee, die krijgt al gauw een kwart pagina. Dat komt deels omdat die zowel aanwijzend, bepalingaankondigend als betrekkelijk voornaamwoord is (de tweede benaming kende ik ook niet), deels omdat het zowel neutraal als met “afkeurende gevoelswaarde” (van Dale) gebruikt kan worden.

Van dat laatste hoor ik regelmatig een voorbeeld: die Fransen. Het komt van Nederlanders met minder positieve ervaringen met vertegenwoordigers van het Franse volk of die zich, erger nog, baseren op enkele krantenartikelen, vakantie-ervaringen en verhalen van derden. 

Dan hebben we het dus niet over “Bedoelt u die Fransen, of deze?” of:  “Kent u die Fransen, die daarginder wonen?” of enig ander neutraal gebruik, maar over “die Fransen” die teveel knoflook eten teveel wijn drinken te bureaucratisch zijn te hard rijden niet kunnen rijden altijd willen inhalen ook daar waar het levensgevaarlijk is chauvinistisch zijn niet kunnen voetballen of in ieder geval nog gemener spelen dan andere voetballers altijd dezelfde liedjes zingen veel te dom zijn veel te moeilijke boeken schrijven veel te arrogant zijn niet van vrouwen kunnen afblijven kortom, het soort mensen dat niet in Frankrijk zou moeten wonen. Maar daar had ik het al eens over.

Natuurlijk zijn er – ook hier - mensen die aan een of zelfs meerdere van deze kenmerken voldoen.  

Maar de Fransen en die Fransen zijn ook mijn Fransen. Het is een beetje zoals met familie: je mag er zelf over zeuren, maar anderen mogen dat met mate, en slechts uit persoonlijke ervaring. Nederlanders zijn ook niet alleen maar die Hollanders die teveel bier drinken te hard praten grof  bot arrogant en onbeleefd zijn niet kunnen autorijden veel te lang zijn altijd zeiken alles beter weten kortom enzovoort. Toch?

orthographe

Orthographe; spelling is dat. Er wordt hier, net als in Nederland, regelmatig over geschreven en geklaagd. Dat het niet meer goed onderwezen wordt, dat er teveel fouten worden gemaakt, dat het alleen maar erger wordt door sms-taal, nou ja, u kent het wel.

Op de foto zijn alle woorden juist gespeld, maar toch klopt het niet. Carrefour verkoopt rijst dat niet kleeft al een hele tijd. Zou niemand hen erop gewezen hebben dat het de rijst is, en dat die dus niet kleeft? (Of wel kleeft, maar daar gaat het nu niet om).
Gauw twijfelend aan mezelf heb ik het woord opgezocht in van Dale en het is echt mannelijk = de = die. Ook op internet gecheckt, er nergens staat dat het bijvoorbeeld in het vlaams het rijst is.Of dat het een woord als zout is, dat voor sommige de, en andere het is.
Het is gewoon fout. Carrefour denkt zeker dat als je rijst discount is, je geen cent moet besteden aan een vertaler en corrector. Ik ga het ze ook niet vertellen, gratis en voor niks. Ik koop niet eens hun rijst dat niet kleeft, ik koop heel andere rijst en die kleeft zeker weten niet.

ps die fout is geen 1 aprilmop

Sjaak Allesgoed

Je hebt hier in Frankrijk de Loi Toubon, de wet uit 1994 genoemd naar de toenmalige minister van Cultuur Jacques Toubon en gericht op de bescherming van de Franse taal tegen engelstalige vervuiling. Zo staat dat niet in die wet, het gaat om de "défense du français en tant que langue de la République", en de verplichting haar te gebruiken en te verrijken, maar de bescherming betreft vooral het Engels, en de verrijking vindt plaats door Franse woorden te verzinnen voor Engelse begrippen. Vanwege dat Engels wordt Jacques Toubon ook wel Jack Allgood genoemd.

Hij heeft mooie woorden opgeleverd, die wet. Ordinateur is waarschijnlijk het bekendst, maar baladeur (walkman) vind ik mooier. Logiciel (software) en fournisseur (provider) waren even wennen; courriel (voor courrier électronique, e-mail dus) is leuk, maar heeft het niet helemaal gered en télécharger vind ik duidelijker dan downloaden, en is bovendien makkelijker te vervoegen.
Dat je woorden in je eigen taal bedenkt voor begrippen die oorspronkelijk van elders komen, vind ik ook mooi. Ik behoor tot die zeikerds die zich in Nederland ergeren aan 'al dat Engels', vooral als dat gebruikt wordt als er gewoon Nederlandse begrippen voor bestaan. Ik geef toe dat het ook wel iets arrogants en tegelijkertijd oubolligs en xenofoob heeft, je zo vast te houden aan je eigen taal, maar het is toch zeker ook charmant. (Ja, het Nederlands heeft woorden uit allerlei talen overgenomen, ik weet het). Bovendien stel ik me er een commissie bij voor met keurige dames en heren die uren discussiëren over een adequate franstalige vervanger van podcast, of peepshow. Dat is werk waar je toch de nodige taalfantasie voor nodig hebt.

De loi Toubon gaat niet alleen over nieuwe woorden, maar vooral over het belang om in het Franse openbare leven Frans te gebruiken. Meneer Toubon wenste overigens een strengere wet, maar die raakte in de knoop met de vrijheid van expressie. Je kunt iemand nu eenmaal niet verplichten numérique te gebruiken, als hij de voorkeur geeft aan digital, zeker niet in het privéleven. Nu wordt numérique toevallig veel gebruikt, maar ik ken niemand die het over een bogue heeft als hij een bug bedoelt, en het café hier om de hoek heeft gewoon een zone WIFI, en geen zone ASFI (accès sans fil).

Een nadeel van de wet, of in meer algemene zin: van het vasthouden aan het Frans, is dat Franstalige wetenschappelijke artikelen steeds minder worden gelezen door niet-Franse vakbroeders, wat ertoe leidt dat Franse universiteiten steeds lager scoren op internationale wetenschappelijke overzichten, en relatief weinig (veelbelovende) buitenlandse studenten aantrekken. En zo'n isolement zit een hoop mensen toch niet echt lekker.
Er komt langzaam, maar gestaag verandering in de visie op het Engels, en dat is nodig. Engels is nu eenmaal de internationale taal van de 21e eeuw, en dat zal het voorlopig ook wel blijven. 
Ondertussen hoop ik dat ze mooie woorden blijven verzinnen.

ps
Op de website van de DGLFLF (la délégation générale à la langue française et aux langues de France - over eenvoudig taalgebruik gesproken) is een mooi promotiefilmpje te vinden, en je kunt er onder veel meer ook doorklikken naar 'France Terme', als u per se het juiste Franse woord wil gebruiken.  

Dus toch...

de Gaulle.

Dit kreeg ik gisteren binnen: "Frankrijk is een prachtig land, alleen jammer dat er zoveel Fransen wonen." Dat zou de Gaulle, volgens W.L. Brugsma in 'Verzoening maakt vrij' (HP/de Tijd, 16-05-1997), gezegd hebben. Waar en wanneer weet ik nog niet, maar dit is vast een enorme stap voorwaarts.
Met dank aan Monique, die zich een engel betoonde en het hier vond.

de Gaulle Allées te Mirande

ps
Ik heb hier 'Frans met de Fransen' in de kast staan, van H.L. Wesseling, en dat heb ik ook gelezen, maar alweer even geleden, want ik was vergeten dat hij al op de eerste bladzijde ook Jorritsma noemt, en dan verwijst naar de Gaulle, "die zelf vaak verzucht heeft: 'Ah! que la France serait belle sans les Français.'" Met een keurige noot naar het boek 'En écoutant de Gaulle' van Claude Guy uit 1996.

jammer

Je hebt die vreselijke uitdrukking over Frankrijk. Ik zal 'm opschrijven, maar dat is dus niet omdat ik het ermee eens ben: 'Een mooi land, jammer dat er Fransen wonen'. Ik kwam de uitdrukking weer tegen in het boek 'Het gedroomde paradijs' dat, inderdaad, over Frankrijk gaat. Daar wordt hij toegeschreven aan de VVD-politica Annemarie Jorritsma. Jorritsma?! Ik begon meteen te twijfelen aan het niveau van het boek, en ik was pas op de vierde pagina.

Ik dacht dat de uitdrukking oorspronkelijk van Annie M.G. Schmidt kwam en ging op zoek naar bewijzen, maar vond die helaas - vooralsnog - niet. Ik leerde wel dat Annie M.G. tussen 1972 en 1981 in Frankrijk woonde (Grasse), en las meerdere malen haar beroemdste opmerking, namelijk dat de Nederlandse roman een langzame coïtus is, maar daar was ik niet mee bezig. De zoekopdracht met Frankrijk, Fransen en jammer bracht me op allerlei sites waar het bewuste citaat vooral werd gebruikt in reacties, opvallend vaak omringd door taalfouten, waarvan ik 'die kudt-Fransen' de interessantste vond. Slechts één keer werd het citaat nogmaals aan Jorritsma toegeschreven, verder stond er hooguit 'men zegt wel dat'.

Nu heb ik ook gehoord dat de Gaulle dit over zijn eigen land gezegd zou hebben. Wat er tegen pleit, is dat ik deze opmerking nooit in het Frans, Engels of andere taal heb gehoord, terwijl de Gaulle hier toch regelmatig aangehaald wordt. (Mijn favoriet: "Comment voulez-vous gouverner un pays où il existe 258 variétés de fromage?"). Toch ben ik nog zeker zo'n 100 citaten van de Gaulle langsgegaan (de Gaulle, de Cruijff van Frankrijk?). Daar zaten hele mooie bij, maar niet deze.

Is er iemand die weet wie deze zin voor het eerst gebezigd heeft? 

phonard 2

Ik heb wat voorstellen ontvangen voor een Nederlandse variant van de phonard: de mobielaso of - korte variant - mobaso, de reeks belpapegaai, belgorilla, belneuroot, beletter (die moest ik een paar keer lezen voor ik de klemtoon goed legde), beltetter, mobieldebiel en draadloosgozer, en via nederlanders.fr ook nog de broekzakbeller en de mobileverslaafde, maar ik meen dat dat bestaande uitdrukkingen zijn.
Voortbordurend op de beltetter is een teletetter is misschien ook wel wat. Een soort teletubbie, maar dan erger. 
 

Omdat Sinterklaas nog maar net voorbij is, ook een plaatje van een Franse Sinterklaas, gevonden in Parijs waar ik afgelopen weekend was. De achterkant is nogal vergeeld, dus ik vermoed dat deze ansicht al jarenlang rond 5 december uit een la werd gevist en neergezet. Maar nu is-ie dan eindelijk verkocht.
Met een volledig rode jurk ziet de goedheiligman er toch heel anders uit. Overigens wordt Sinterklaas hier in het zuiden helemaal niet gevierd, maar in het noorden krijgt hij nog wel eens een beetje aandacht.

phonard

Elk jaar wordt er - zo leerde ik gisteren - in Le Havre het XYZ-Festival voor nieuwe woorden en geluiden gehouden, ofwel XYZ. Le festival du son et du mot nouveau. Elk jaar wordt daar ook het beste nieuwe woord bekroond.

Dit jaar was dat phonard, een samentrekking van téléphone en connard (etterbak). Volgens Eric Donfu, organisator van het festival is "phonard [est] une insulte à l'adresse d'une personne utilisant abusivement son téléphone portable", een term dus voor eikels (m/v) die op de verkeerde plaats te luidruchtig mobiel zitten te bellen.

Ik vind het een mooie vondst en vraag me sinds gisteren af of we in het Nederlands er ook een woord voor hebben, zo ja, welk en zo nee, welk woord ik zou kunnen uitvinden. Ik kom alleen maar op bellul, maar dat is te mannelijk. Mocht iemand een suggestie hebben...

Stoelendans

Chaises musicales, hoor en lees ik sinds gisteren om de haverklap. Stoelendans betekent dat; ik was het woord bijna vergeten nu mijn kinderen de kinderfeestjesleeftijd voorbij zijn. Het is een populairdere benaming voor de remaniement, en niet onterecht, al ontbreken muziek en gedans. Wat volgens mij ook nooit gebeurt bij een stoelendans, is dat er in één keer zeven stoelen worden weggehaald, zoals bij deze ministeriële dans.
Een echte stoelendans biedt toch meer houvast dan een remaniement.

Herschikken

Nog zo'n woord is remaniement. "Herschikking", zegt Google traduction, maar daar moet ik ook niet op vertrouwen. Van Dale noemt het onder andere wijziging en reorganisatie.
President Sarkozy had het al in juni over le remaniement van het kabinet en het schijnt nu echt bijna te gaan gebeuren. Sterker nog, het is aan het gebeuren, want vandaag, ja, zaterdag (de president rust nooit), heeft eerste minister François Fillon het ontslag ingediend van de refering. Gelukkig maar, want er werd al maanden gespeculeerd over wie er misschien gaat en wie er zou mogen blijven en dat ging niet alleen mij, maar ook een heleboel Fransen steeds meer irriteren.
Is er niet wat interessanters te melden? Nee? Meldt dan niks zou ik zeggen.

Wat ik niet begrijp is waarom zo ongeveer jaarlijks de boel geremanieerd dient te worden. Zijn die ministers net een beetje ingewerkt, kunnen ze al weer vertrekken. De braafste kinderen van de klas krijgen dan een prestigieuzer ministerie onder hun hoede, de middenmoot misschien iets onpopulairs, en de lastposten mogen het ergens anders gaan proberen. Het doet me denken aan een schoolklasje, waar de leerlingen niet weten of ze een 17/20 of een 10/20 krijgen, noch waarom eigenlijk precies.
Doen ze dan nog wel wat, als ze vermoeden dat ze hun post gaan verliezen? Denkt Sarkozy dat ze het beter gaan doen als de dreiging van een remaniement boven hun hoofd hangt?

Ik weet wel wie ik zou reorganiseren, trouwens.

lapsus

Er zijn van die woorden die uit het niets lijken op te duiken en dan niet meer weg te slaan zijn uit het dagelijks leven. Of, meer waarschijnlijk, worden ze altijd al in normale hoeveelheden gebruikt, maar dringen ze op een gegeven moment tot mijn hersenen door. 
Zo hoorde ik vorig jaar om de haverklap het woord anodin. La grippe A H1N1 n'est pas une maladie anodine... vertelde een campagne van het ministerie van volksgezondheid ons meerdere malen per dag op radio en televisie. Ook andere zaken bleken opeens al dan niet anodin(e) te zijn, dat wil zeggen onschuldig, onbeduidend, onschadelijk en nog wat on-dingen volgens mijn van Dale.

De laatste weken hoor ik steeds het woord lapsus. De betekenis kon ik wel raden, aangezien er meteen voorbeelden bij werden gegeven. Eerst hadden we de lapsus van Rachida Dati (voormalig minister van Justitie, nu o.a. lid van het Europees parlement), die in een verhaal over de economie het woord inflation wel heel erg als fellation deed klinken. Een fellation die ook nog eens 'quasi-nulle' was.
Onlangs had Brice Hortefeux (Binnenlandse Zaken) het over empreintes génitales, terwijl hij empreintes digitales bedoelde. De laatste zijn vingerafdrukken; genitale afdrukken worden zover bekend niet door de politie genomen, al weet je dat soort dingen met Hortefeux niet eens meer zeker. 

Lapsusliefhebbers kunnen verder zelf hun hart ophalen op internet.

... en kastelen

De moderne plaatsvervanger van het kasteel is volgens het eerdergenoemde boek de watertoren. Een watertoren heet in het Frans een château d'eau, dus dat is al een stuk kasteliger. Ik vind ze ook mooier dan een graansilo. En opvallender, want ze moesten vanwege hun functie op het hoogste punt van de omgeving gebouwd worden. Daar duiken ze op en weg achter andere heuvels, boomtoppen of maisvelden.
Ze lijken op een vuurtoren, of op een ufo.

De ufo van Duffort

Het baken van Mirande

De vuurtoren van St Martin

De oudste watertorens dateren uit de 19e eeuw, maar in de Gers zijn ze allemaal van recentere datum. Dankzij de watertorens was eind jaren '80 eindelijk elk Frans huishouden te voorzien van stromend water. Nu zijn ze in veel gevallen eigenlijk niet meer nodig; de waterdruk kan op andere manieren geregeld worden. Soms krijgen ze een paar antennes op hun dak, soms worden ze afgebroken. 
Wat moeten dan de kastelen van de 21e eeuw worden?

Spelling

De oudste zoon van Gabrielle heet Thibaut. Of Tibaud. Of was het nou Tibault?
Ik had het een keer fout geschreven, en toen zei Gabrielle dat je het gewoon schreef zoals je het zei. Wat volgens mij Tibo was, maar zo lag het toch ook weer niet. En sindsdien weet ik dus niet meer of ik het met een "h" had geschreven, en dat-ie weg moest, of misschien juist met een "l" teveel, of wellicht met allebei, of juist geen van beiden, maar met een d die een t moest zijn of, nou ja, zo vaak schrijf ik Ti...eh...dinges ook weer niet.

Een van de eerste dingen die zoon inmiddels al best lang geleden van school meekreeg, was een A4-tje over de klank O, en hoe je die zoal kon schrijven. Ik vond dat zo indrukwekkend, dat ik dat blaadje nog steeds heb. 

Als tien verschillende schrijfwijzes nog altijd de klank "o" opleveren is het natuurlijk niet zo heel verbazingwekkend dat Franse kinderen (en volwassenen) schrijffouten maken. Om nog maar te zwijgen over import-burgers.

Let overigens even op 'un hollandais', helemaal onderaan. De juf had bij dat Hollandse mannetje nog in kleine lettertjes de naam van zoon gezet.

duivenmest

Her en der in het zuidwesten van Frankrijk staan huisjes die een beetje aan dat van Baba Jaga doen denken. Baba Jaga is een Russische heks die in een hut op pootjes woont. Die hut kan vrij makkelijk van plaats veranderen, iets wat de Franse gebouwtjes - ook al hebben ze ook pootjes - niet kunnen. Ze staan soms al honderden jaren op dezelfde plek.

Pigeonniers heten ze. Duiventil, vertaalt van Dale, en het kan ook nog zolderwoning of engelenbak betekenen. Ik heb pas onlangs ontdekt waarom ze ooit in zulke grote getale gebouwd zijn; ik dacht altijd dat het gewoon een enigszins frivool duivenonderdak was.

De duiven hadden er inderdaad een mooi onderdak, één- of tweehoog, maar doordat ze tegelijkertijd de benedenboel onderpoepten, zorgden ze tevens voor de productie van stikstofrijke mest, die colombine werd genoemd.  Handig vind ik dat, zo'n duivenstal. Multifunctioneel en nog mooi ook.

Hij stond op pootjes, zodat roofdieren niet makkelijk binnen konden dringen. De eigenaren konden er natuurlijk wel in. Dat die regelmatig een duifje opaten spreekt voor zich.

Met de opkomst van allerlei kunstmesten raakten de pigeonniers in verval. Tegenwoordig worden ze met diverse subsidies weer opgeknapt.
Maar ze kunnen nog steeds niet lopen.

taalmachine

Ooit bezochten we het middeleeuwse kasteel van Mauvezin. Het meisje aan de kassa overhandigde ons trots de Nederlandstalige toelichting. Veel wijzer werden we er niet van. De blijde (zo'n middeleeuwse reuzekatapult) werd bijvoorbeeld omschreven als "de grote goudschaal, een gerei van een uitzonderlijke macht die het aldus buiten bereik van de pijlen van de advocaten zette. Een slinger [...] plande de indrukwekkende kogel die de meest robuuste vrijmetselarij deed schudden." Het werd een vrolijk bezoek, dat wel.

'We hebben het met de computer vertaald,' zei het meisje van de kassa beteuterd, toen we haar grijnzend de toelichting teruggaven. In ruil voor vier vrijkaartjes hebben we de tekst later alsnog in begrijpelijk Nederlands omgezet, want geld voor een degelijke vertaling was er natuurlijk niet, terwijl meisje en kasteel wel sympathiek waren. Vertaalwerk dient normaal betaald te worden, maar soms zijn er uitzonderingen.

Ik moest er aan denken toen ik een stukje van Folkert Jensma in de NRC las, over Nederlandse agenten die meenden genoeg te hebben aan google translate. Het hele verhaal staat hier; ik citeer alleen de belangrijkste stukken.  

"De politierechter in Dordrecht verklaarde begin deze maand de dagvaarding nietig die aan een Rus op het politiebureau was uitgereikt wegens een ´onprofessionele vertaling waaruit in wezen niet valt op te maken waarover het gaat, integendeel`. [...] De Russische chauffeur, die vanwege zijn aandeel in een caféruzie berecht moest worden, is niet verschenen. De politie had hem verhoord, waarbij kennelijk wel een tolk was gebruikt. Uit de uitspraak kan worden opgemaakt dat de man een dagvaarding kreeg die in het Nederlands was gesteld. Daarbij kreeg hij ook een afdruk van een tekst die in het Nederlands als volgt luidde: u moet op 3 augustus 2010 voorkomen bij de rechter voor wat er vandaag gebeurt is. staat ook in de stukken die u zojuist gekregen heeft. u mag hier weg."
[van dat 'gebeurt is' word ik ook een beetje treurig, maar dat is een ander onderwerp] "Deze tekst voerden de verhorende ambtenaren in het vertaalprogramma Google Translate in. Het resultaat gaven zij aan de verdachte [...] De politierechter liet een echte tolk Russisch opdraven, die de Russische Google-tekst aldus terug vertaalde: u moet zijn 3 augustus 2010 voorkomen  de rechtbanken daarvoor voor wat vandaag gebeuren. dat zijn stukjes die u zopas meegenomen hem. u mag hier. Daarbij werd ´voorkomen´ gebruikt in de betekenis van voorkómen, verhinderen. En de ´stukjes´ uit de Google-tekst zijn inderdaad stukjes, fragmenten. Wat zou de gemiddelde Rus uit deze zin opmaken, vraagt de rechter aan de tolk. Die zegt dat de gewone Rus  zou aannemen dat de rechtbank op 3 augustus verhinderd is om te komen. [...] Zaak mislukt, dagvaarding ongeldig. Attentie politiebureaus: nooit meer zomaar Google Translate gebruiken en denken dat het wel goed is."

Dat geldt dus niet alleen voor politiemensen. En dat is géén broodnijd. Gebruik google translate voor een los woordje, en doe verder als mijn dochter, die puur voor de lol door google zinnen laat vertalen en schaterend de resultaten voorleest. Onzin kan grappig zijn, maar zinvol is wat anders.

Nagekomen plaatjes

Volgens mijn medetoerist in Lectoure (zie 28 juli) was ik te snel met mijn blogje. Een verwijt wat ik niet zo vaak krijg trouwens. Afijn, voor de liefhebber nog enkele blauwe foto's van Han, waaronder de verfbak en het lapje stof dat pas in aanraking met zuurstof van iets geligs verandert in blauw. Tovenarij.


Overigens werden er in de pasteltoptijden een soort dikke ballen van de blaadjes gemaakt, zodat ze makkelijker bewaard konden worden en pas gebruikt wanneer er weer geverfd moest worden. Coques of coquaignes werden die genoemd en ze waren goud waard. Vandaar, vertelde de lieve dame die in Lectoure de rondleiding verzorgde, dat de pastelstreek ook Pays de Cocagne werd genoemd.

Pays de Cocagne betekent ook luilekkerland.

hooibundels

Voor ons huis in mijn dorp, wat niet meer helemaal mijn dorp is maar daarover wellicht een andere keer, ligt een flink veld wat ook van ons is. Om verschillende redenen, waarvan de elke zomer terugkerende maïsmuur de belangrijkste was, hebben we het enkele jaren na het huis ook van buurman Camille gekocht.
De grond werd tot die tijd bewerkt door de twee andere buurmannen, maar toen het eenmaal van ons was hoefden ze het niet meer en trouwens, ze gingen toch met pensioen. Hun nicht nam het resterende land wat ze in fermage hadden (d.w.z. pachtten) over en heeft nooit meer één maïsplant gepoot.

Toen zaten we dus met een mooi veld waar je bijvoorbeeld ezels zou kunnen houden, geiten, koeien of paarden, een camping zou kunnen beginnen, een gemeentezwembad, een-hennep-voor-medicinaal-gebruik-kwekerij of een rozentuin. Ideeën genoeg, vooral van logés die op zachte zomeravonden met de rosé in de hand dachten dat het houden van ezels, rozen of campings nauwelijks tijd kost, terwijl het geld met bakken binnenstroomt.

We kozen ervoor het gras gewoon te laten groeien. Aanvankelijk was er weer een andere buurman die geheel spontaan en belangeloos twee keer per jaar het gras maaide met behulp van zijn trekker. Inmiddels heeft Roland die taak overgenomen, en die maakt er van die mooie rollen van die ik aanvankelijk rouleaux noemde, ze zijn tenslotte rond, maar die in werkelijkheid bottes heten. Ik dacht dat dat laarzen waren, maar dat is pas de tweede betekenis die van Dale geeft. De eerste is bos, of bundel. Ik ben misschien geen boerin, maar van Dale nog minder. Eerst kwam ik alleen op hooiberg en hooimijt, maar volgens mij zijn het hooischelven. Straks gaan ze bij Roland in de schuur en dan mogen zijn koeien ze opeten.

Tot die tijd geniet ik ervan. Alsof je een levende van Gogh voor de deur hebt. 't Kost niks, zelfs geen tijd, 't levert ook niks op, maar het is zeer waardevol.

Nog wat voetbal

In de Equipe van vorige week staat een korte taalles Nederlands, waardoor de doorsnee Fransman (m/v) in staat zou moeten zijn de achternamen van Nederlandse voetballers probleemloos uit te spreken.
L'Equipe heeft zich laten voorlichten door de Nederlandse Ambassade te Parijs en beweert nu de manière Batave van uitspreken te begrijpen. Zo ziet dat er voor hen uit:

van Marwijk : Vanne Maroueilleque
Sneijder : Sneilledeur
Stekelenburg: Stéque loeune beurr
Mathijsen : Ma teille soeune
Ooijer : Eau yère
de Zeeuw : De Zéou
Kuyt : Cueille te

Ik zal vanavond luisteren of de televisiejournalisten dit lijstje bestudeerd hebben.

Nog even die verdronken brug

Het was een gokje, het vragen om suggesties voor de verdronken brug. Na ruim drie weken krijg ik het vermoeden dat het bij die ene reactie blijft. Het is dat ik een googleteller heb, anders zou ik denken slechts één lezer te hebben.

Ik zag onlangs wat lezers in levende lijve, en probeerde aan hen nog wat ideeën te ontfutselen, maar ze beweerden gewoon dat er geen Nederlands woord voor zo'n brug bestaat. Ha! In Nederland! Waar de boel eeuwenlang om de haverklap onder water stond! Waar er tientallen brugwoorden zijn!

Wel een woord dus, en er was maar één suggestie nodig om erachter te komen (met dank aan en complimenten voor Pay): doorwaadbare plaats of voorde. Doorwaadbare plaats voelt een beetje nat, maar voorde is mooi. Ik raad iedereen aan even in de wikipedia te kijken, maar mijn verwachtingen zijn niet meer zo hoog gespannen qua lezersinitiatief, dus ik zal het kort samenvatten.

Een voorde is, onder andere, “een brugconstructie waar het water in periodes met hoge afvoeren gedeeltelijk over heen stroomt”. Het zit verpakt in menig plaatsnaam (Coevorden, Amersfoort, Enzovoort.) “Een voorde werd ook wel aangeduid met drecht, trecht of tricht, – nog steeds volgens wikipedia – afgeleid van Latijn 'traiectum' (doorgetrokken). Steden met een dergelijk achtervoegsel in hun naam hebben die meestal te danken aan de nabijheid van een doorwaadbare plaats.”

Had mijn dorp in Nederland gelegen had het dus Barcuvoort of Barcdrecht kunnen heten.

tweetalig

Zeker toen we nog niet zo lang in Frankrijk woonden, vroegen vrienden en familie in Nederland regelmatig of we « toch wel Nederlands met de kinderen bleven spreken ». Natuurlijk. Ik vind het volkomen vanzelfsprekend dat je met je kinderen binnenshuis je moedertaal praat, ook als er buiten de deur een andere taal wordt gesproken. Ik druk me toch het best en duidelijkst uit in het Nederlands, vind het belangrijk dat onze kinderen ook met vrienden en familie in Nederland kunnen communiceren en verder zit een extra taal volgens mij nooit in de weg. Je leert alleen maar makkelijker een derde, vierde enzovoort taal. Het schijnt nog goed te zijn voor je hersenen ook.

Ik las dit artikel op de Trouw-website. Het zal neem ik aan ook in de papieren versie van dit weekend staan.Ik was het eens met de schrijfster en wilde eigenlijk niet doorrollen naar de reacties eronder, want van reacties op internet word ik meestal treurig, of chagrijnig.
Maar ja, ik deed het toch.
Wat een hoop eenzijdige, domme, ranzige, xenofobe, kortzichtige en agressieve types zitten er achter de Nederlandse computers! Ik werd er treurig, chagrijnig, wanhopig én boos van. Gelukkig waren er ook nog wat normale reacties, anders was ik rechtstreeks in een diepe depressie gevallen en niet meer in staat mijn moedertaal – bezoedeld door een stelletje idioten die nog niet in staat zijn één taal correct te spreken - nog langer te gebruiken.

De schrijfster van het artikel is Turks en haar moedertaal is dus ook Turks. Zouden de reacties ook zo kortzichtig zijn geweest als de schrijfster, ik noem maar wat, Peggy Smith had geheten, met als moedertaal Engels? Of Pauline Michgelsen die haar Nederlandse moedertaal in Frankrijk blijft spreken?
Je m'en doute.

Ter afsluiting, lieve jongens en meisjes, een prachtig Nederlandstalig lied. Ik zing mee!