L’homme est-il condamné à se faire des illusions sur lui-même?

Dat zijn niet mijn woorden. Ik weet niet eens of ik in staat ben ze te vertalen. "De mens is gedoemd om te illusies over zichzelf" zegt Google traduction (altijd leuk). Dat illusies volgens hen een werkwoord is (ik illus? Ik illusie?) is verrassend, maar 'gedoemd' is een goede.
Is de mens gedoemd illusies over zichzelf te maken? - zoiets. Het was het onderwerp dat zoon had uitgekozen vanmorgen, voor zijn examen filosofie. Terwijl men in Nederland op zijn eindexamenuitslagen wacht, of net binnen heeft, zijn de eindexamens hier vandaag begonnen.
Zoon heeft in vier uur tijd (langer hadden ze niet) tien kantjes volgeschreven over doem en illusies. Ik bekeek hem met een mengsel van gepast ontzag en moederlijke trots. Ik zou daar écht niet vier uur en tien blaadjes over vol weten te schrijven, daar maak ik me geen illusies over.

Pen

Afgelopen dinsdag zat ik op het Forum des Métiers op het collège van dochter. Sommige van haar klasgenoten - degenen die 'découverte professionnelle' doen - hadden dat georganiseerd, en ik was erg trots er ook voor gevraagd te worden. Eindelijk werd ik ook beschouwd als iemand met een métier! In plaats van een vage zelfstandige die zich met onduidelijke dingen bezighoudt bedoel ik.
Er waren brandweer- en politiemannen, psychologen, een meneer van de regionale krant, een fysiotherapeut, een logopediste, winkeliers, timmermannen enzovoort. Wel 40 métiers hadden de leerlingen (allemaal zo rond de 15 jaar) weten te vinden. En ook aan mijn tafel kwamen bezoekers, andere leerlingen dus, naar mijn métier informeren.

De jonge organisatoren ontvingen de deelnemers bij de ingang en waren allen op hun kerstbest (dat lijkt me toepasselijker dan paasbest, omdat het winterse nette kleren waren met veel zwart) gekleed. Sommige jongens droegen zelfs een pak-met-stropdas, wat ik erg vertederend vond en er waarschijnlijk op wijst dat ik echt oud word. Ze hadden mijn naam foutloos op een kaartje geschreven en eronder stond 'ecrivain', hoewel ik vooral informatie heb verschaft over het ook zo mooie beroep van tolk/vertaalster. Halverwege kwamen ze met koffie langs (het duurde slechts anderhalf uur), ik kreeg ook nog een flesje water en na afloop waren er hapjes en vruchtensap.

Pas toen ik er zat, begreep ik dat het helemaal door de leerlingen was georganiseerd. Ik was blij dat ik niet gereageerd had op de bevestigingsbrief. Daarin stond onder meer dat je kon doorgeven of je behoefte had aan bijvoorbeeld een schoolbord, een videoprojector of een pen. Ik had bijna gebeld om te zeggen dat ik een pen nodig had. Dat zou een heel flauwe grap zijn geweest, die bovendien niet paste bij hun serieuze toewijding. En ik ga écht nooit de deur uit zonder pen.

une rentree douce

Door ons Portugese uitje misten de kinders de officiële rentree. Toen ik dat voor vertrek enigszins opgelaten op school ging melden (de directeur zat omringd door allerlei papierwerk alweer vermoeid ogend achter zijn bureau),  bleek dat geen probleem. Niks leerplichtambtenaren of boetes; 'geniet er van' zei hij.

Maandag nam de school alsnog wraak, aangezien een groot deel van het personeel in staking bleek, tegen de onderwijshervormingen in het onderwijs. En dinsdag staakten er nog meer docenten, nu tegen de aangekondigde hervormingen van het pensioenstelsel. De nieuwe schriften zijn dus nog niet bijzonder vaak uit de rugzak gehaald. Maar wie weet kunnen ze woensdag eens enkele uurtjes les volgen.

nog zo'n vraag

Een van mijn andere kleine vragen betreft het fenomeen ruitjespapier. Er zijn in Frankrijk vele vormen van ruitjespapier. Dat merk ik met name als de kinderen die vreselijk lijst met fournitures scolaires voor het nieuwe schooljaar ontvangen. De ene docent wil een groot schrift met petits carreaux, de ander een klein schrift met grands careaux, ze willen het omgekeerde, allebei, de ruitjes op dubbele pagina’s of juist op pages simples, ze willen iets met colonnes of een double ligne, en dat staan je dan op een augustusmiddag zwetend bij elkaar te zoeken tussen al die andere ouders die ook niet zo verstandig zijn dat soort dingen al aan het begin van de zomer aan te schaffen. En al die rare ruiten blijken te bestaan.
Maar als je zomaar, voor jezelf, in augustus of op een willekeurig ander moment van het jaar een doodgewoon schrijfblok wil met even doodgewone lijntjes, dan zoek je je suf. En mocht je toevallig een lijntjesblok vinden dan betaal je je eveneens suf.
Er wordt hier geschreven in ruitjes.

Waarom?
Ook op deze vraag heb ik - net als op de vraag over de kleine yogurtbakjes - geen antwoord. Het zou natuurlijk kunnen dat ruitjes de voorkeur hebben, omdat je dan in de klas makkelijker boter-kaas-en-eieren en zeeslag kunt spelen. Of omdat je er die huisjes op kunt oefenen die je in één keer moet tekenen zonder je pen op te tillen. Maar geheel overtuigend vind ik dit antwoord niet.
Een andere verlaring zou kunnen zijn dat Frankrijk meer een cijfer- dan een schrijfcultuur heeft. Ook daarvan ben ik zelf echter niet overtuigd. Wiskunde is hier welliswaar belangrijk, en elke lycée-leerling wordt op het hart gedrukt te kiezen voor de bèta (sciènces) richting, en niet voor alfa (littéraire), maar tegelijkertijd staan schrijvers en filosofen in hoog aanzien. Ik geloof niet dat er vaak een filosoof bij Pauw en Witteman meepraat over de actualiteit. En een schrijver mag ook alleen maar komen als-ie niet te moeilijk praat en een erg populair boek heeft geschreven. Hier zijn beide beroepsgroepen regelmatig te gast bij actualiteitenprogramma’s, en ze praten lang niet altijd eenvoudig.
Filosofen en schrijvers die dus blijkbaar gewend zijn hun eerste gedachten aan ruitjespapier toe te vertrouwen. Zou hen dat op andere ideeën brengen? Hoekig in plaats van rechtlijnig, om maar wat te noemen?
Ik gebruik zelf inmiddels ook ruitjespapier, petits careaux bij voorkeur, al zijn die me eigenlijk iets te petit. Ik heb zelf nog geen verandering in mijn manier van schrijven of denken bespeurd, maar ik kan me natuurlijk vergissen.

Meester Marc

Marc was twee jaar lang de schoolmeester van zoon, en toen drie jaar van dochter. Een paar dorpen verderop gaf zijn vrouw les aan de middenbouw, en de kleuterklas zat weer in een ander dorp. Een RPI heet zoiets, een regroupement pédagogique intercommunal. Zo gaan de dorpsscholen wat minder snel verloren. Twee busjes verzorgen het ingewikkelde transport tussen de tien dorpen waar de leerlingen wonen, en de drie scholen.

Toen dochter naar collège ging, vertrok Marc naar een andere lagere school. Dat was toeval. Marc was toe aan collega’s binnen handbereik, in plaats van kilometers verderop. Ik was blij dat hij daar pas aan toe was toen mijn kinderen op de middelbare school zaten, want hij is een goede meester.

We zijn samen op wintersport geweest; Marc en ik. En twintig bovenbouwers. Marc kan geweldig skieën en verder hebben we ook weinig gemeen, maar ik mag ‘m graag. Als de kinderen druk waren zei hij zachtjes dat hij zen moest blijven. Dat lukte niet altijd. Het kostte hem daar in de bergen grote moeite rustig te blijven als een van de kinderen zijn handschoenen vergeten was, of eigenlijk nog naar de wc moest, als we eindelijk allemaal klaarstonden.

Zoon vertelde eens hoe de meester het gefrutsel van een leerlinge aan haar etui zo zat was, dat hij die etui met een ferme zwaai het raam uitgooide. Zoon was hier erg van onder de indruk. De leerlinge moest tijdens het speelkwartier haar pennen en potloden uit het struikgewas vissen. De gum heeft ze nooit teruggevonden.

Even vroeg ik me af of ik me wellicht zorgen moest maken over Marcs gebrek aan zelfbeheersing. Zolang hij zich echter niet als een mannelijke juffrouw Bulstronk gedroeg (voor wie Roald Dahls Matilda niet kent: deze voormalige atlete draaide kinderen boven haar hoofd rond en wierp ze dan de speelplaats af), vond ik het wel gaan.

Ook een verstandige meester is niets menselijks vreemd.

Brief

Een nieuw schrijven van zoons school, inmiddels een lycée. Het gaat over beurzen. De onderste helft van de brief moet je invullen, afknippen en inleveren. Je kunt kiezen uit twee mogelijkheden, en bij mogelijkheid twee zijn er nog eens twee subkeuzes te maken.

Het gaat mij om mogelijkheid één. Ik begrijp er namelijk uit dat ik daar kan invullen dat ik deze brief niet gehad heb. Haha. Dat zou raar zijn. Als ik hem niet ontvangen had zou ik helemaal niks kúnnen aankruisen! Ik heb het natuurlijk verkeerd begrepen.

Ik vraag her en der na wat hier werkelijk bedoeld wordt, en welke brief ik eventueel niet ontvangen zou kunnen hebben. ‘Deze,’ is het antwoord.
‘Maar als ik deze niet gehad had, zou ik toch ook niks kunnen invullen?’
Men haalt berustend de schouders op.

Volgens mijn zoon moet ik er niet over zeuren. Hij heeft natuurlijk gelijk. Er zijn belangrijker zaken dan slordig taalgebruik en bureaucratische misbaksels. Maar toch.
‘Dit land gaat aan ambtenarendom ten onder,’ mompel ik nog, maar hij luistert allang niet meer.

rapportbespreking

Eén voor één worden de ouders binnen geroepen.
Het klaslokaal doet denken aan een rechtzaal. De tafels staan in een grote U. Rondom het onderwijzend personeel, twee vertegenwoordigers van de ouders en twee van de leerlingen. Naast madame la directrice staan drie lege stoelen. Zoon en ik gaan verlegen zitten.
Gelukkig is zoon een goede leerling. Sommige docenten glimlachen bemoedigend. De twee moeders ook.

Een powerpoint presentatie! Op het scherm een grafiek; met alle vakken, de vorderingen van zoon, het gemiddelde van de klas. Rood onder de lijn, groen erboven. En het rapport, gewoon op papier. Ik geloof dat alles in orde is.

‘Sommige ouders komen gewoon niet!’ klaagt directrice later.
Het verbaast me niks.
Wie wil er voor de rechtbank verschijnen om te horen dat zijn kind er niks van bakt? Het is al indrukwekkend genoeg als het goed gaat.

keuze

Zoon komt thuis met een formulier van zijn collège.
Of we wensen dat hij overgaat naar de derde klas, of vinden dat hij moet blijven zitten. En of we een keuzevak willen aankruisen.
‘Grieks!’ zeg ik verrast. ‘Ik wist niet dat dat aangeboden werd.’
‘Dat kan je ook niet kiezen,’ antwoordt zoon. ‘En een regionale taal trouwens ook niet.’

Dan blijven er nog maar twee keuzevakken over. Een daarvan, latijn, doet zoon al. Dan moet ik dus decouverte professionnelle aankruisen?
Nee, dat heb ik niet goed begrepen.
Zoon legt uit, dat hij dan latijn zou moeten laten vallen. Dat wil hij niet. En bovendien: dat mag niet.

‘Dus ik kan uit vier vakken kiezen, waarvan ik er twee niet kan kiezen omdat ze niet aangeboden worden en één moet kiezen omdat je dat twee jaar geleden al gekozen hebt, waardoor optie vier ook vervalt?’
‘Vul nou maar gewoon in,’ antwoordt zoon.